Pages

Monday, September 28, 2009

शबरीमलय!

विजयादशमीच्या आपणा सर्वांना हार्दिक शुभेच्छा!!

दक्षिण भारतात आल्यापासुन प्रत्येक चालीरीतींबद्दल दिसागणिक माझं निरीक्षण सुरु आहे अर्थात पहीलेही होतंच पण आता थोडं जास्तं..त्यानुसार इथल्या काही प्रचलित चालीरीतींबद्दल या आणि पुढील लेखांत लिहीणार आहे.

१० दिवसांपूर्वी "इकडली स्वारी" शबरीमलय ला जाऊन आली. लग्नाआधी जेव्हा पहिल्यांदा शाम म्हणाला की मी शबरीमलय ला जाणार आहे तेव्हा मला तो एक्दम काळ्या वेष्टीत खुप सार्या माळा घातलेल्या अवतारात दिसला आणि मी घाबरुन लगेच त्याला नको जाउ असं म्हणाले. शबरीमला ला जाणारी मी पाहीलेली सगळीच पब्लिक काळ्या लुंग्या घालुन अनवणी पायानेच असायची..त्यांचा तो अवतार बघुन हे अय्यप्पा स्वामी म्हणजे काही सोपं प्रकरण नव्हे असं वाटायचं मला.

पण शाम म्हणाला की काळे कपडे घालायची गरज नाही, भगव्या रंगाचं धोतर घालु शकतो आणि कार्यालयात जातांना नेहमीचे कपडॆ आणि अनवाणी न राहता बुट घालता येतॊ. कुठल्याही नेमात अश्या प्रकारे बदल माझ्यासाठी सुखावह होता.

शबरीमलय ला सहसा समुहाने जातात. त्या समुहाच्या म्होरक्याला "गुरुस्वामी" असे म्हणतात. जे पहील्यांदा जातायत त्यांना "कण्णीसामी" (छोटु स्वामी) म्हणतात. सलग तिसर्या वेळी जाणार्याला "मणिकंठन" असे म्हणतात. ज्या तारखेला जायचे ठरते त्या तारखेच्या १५ दिवस किंवा ४२ दिवस आधी गुरुस्वामी सगळ्या इतर स्वामींना रुद्राक्षाची माळ घालतात. त्या दिवसानंतर स्वामी लोकांनी ब्रम्हचर्याचे पालन करणे अपेक्षित असते. त्यांनी घरी शिजवलेलं शाकाहारी अन्नच खाल्लं पाहीजे असा नियम आहे. जी व्यक्ती स्वयंपाक करणार तिने अंघोळ करुनच स्वयंपाक करावा असे अभिप्रेत असते. याव्यतिरिक्त चटई टाकुन खाली झोपणे, कुणालाही वाईट नं बोलणे हे सगळे नियम पाळायचे असतात. याचा अर्थ सगळी उर्जा एकवटुन या यात्रेला प्रारंभ करायचा असतो.

दोन तर्हेच्या रस्त्यांनी शबरीमलय ला जाता येते. चिन्न पादै (छोटा रस्ता )आणि पेरीय पादै (लांब रस्ता). छोट्या रस्त्याने एका विशिष्ट जागेपासुन २ तासात मलय चढता येतो. मोठ्या रस्त्याने एका विशिष्ट जागेपासुन १२ तासात मलय चढता येतो. छोट्या रस्त्याने जातांना पंबा नावाच्या नदीत स्नान करुनच पुढे जाता येते. येथुन १० - ५० वर्षे वयाच्या स्त्रियांचा प्रवेश निषिध्द आहे. मोठ्या रस्त्याने येतांना एरिमेली ला उतरुन पुढे पंबा पर्यंत येऊन अंघोळ करुन पुढे जाता येते. चेन्नई हुन कोट्टायम ला ट्रेन नी जाऊन, पंबा पर्यंत गाडीने जाता येते. पंबाच्या पुढे मात्र कुठ्ल्याही वाहनानी जाता येत नाही. तिथुन पुढे किर्रर्र जंगल आहे. जंगलातल्या पायवाटा तुडवत "स्वामीये अय्यप्पो" चा गजर करत सगळ्यांना पादक्रमण करायचे असते. चेन्नईहुन जातांना इथल्या एका अय्यप्पा स्वामींच्या मंदिरात जाऊन किंवा घरी पुजा करुन घरी डोक्यावर "इरुमुडी" धारण करायची असते. इरुमुडी म्हणजे पिशवी. या पिशवीत घरातल्या प्रत्येकाने टाकलेले मुठ मुठ तांदुळ, मुरमुरे असतात. अय्यप्पा स्वामीच्या अभिषेका करीता एका नारळात १ वाटी तुप भरुन त्याला सील करुन इरुमुडीत ठेवतात. ही इरुमुडी डोक्यावर सतत ठेउनच हा प्रवास करायचा असतो.

अय्यप्पा स्वामींचं जिथे देऊळ आहे त्याला "सन्निधानम" असे म्हणतात. इथे पोचल्यावर देवळात जाण्यासाठी १८ सोन्याच्या पायर्या चढुन जावे लागते. या सोन्याच्या पायर्या चढल्यानंतर मंदीराच्या गाभार्यात प्रत्यक्ष मूर्ती दिसते. ही मुर्ती पंचधातूंची बनलेली असुन यावर तुपाचा अभिषेक केल्यावर ती अजुनच सुंदर दिसते असा प्रत्यक्षदर्शींचा अनुभव आहे.

आजकाल मोबाईल नेटवर्क मुळे जास्तं भिती राहिली नाही. पूर्वी "शबरीमलय" ला जातोय म्हंटलं की लोक घाबरायचे. आजही जिथे हे सगळे लोक वास्तव्य करतात तिथे रात्री फ़टाके लावल्या जातात, हिंस्त्र प्राण्यांपासुन बचाव म्हणुन..

परतल्यावर इरुमुडीतल्या तांदुळाचा "पोंगल" करुन देवाला नैवेद्य दाखवायचा असतो. मला हे सगळे पाहुन विदर्भात लोक महादेवाला जायचे आणि"महादेवाले जातो गा" म्हणुन सांगायचे तेच आठवलं. तेव्हाही लोकं महादेवाहुन परतले की मोठठा उत्सवच साजरा करीत असत. थोड्या फ़ार फ़रकाने प्रथा तीच.....दैवत आणि रुपं वेगवेगळी.. :)

पुढच्या लेखात अय्यप्पा स्वामींबद्दल थोडी माहिती टाकेन.

.

Tuesday, September 15, 2009

सामना…कर्करोगाशी(2)

टाटा मेमोरिअल मधे तर जणु काही जत्राच भरली होती..पहिल्या दिवशी आईला डे केअर मध्ये किमोथेरेपी घ्यायला सांगितली...तिला अजिबात सहन न झाल्याने चार दिवसांची लांब किमो सुरु केली..टाटा मेमोरिअल ही एक खुप मोठी संस्था आहे..कुठेतरी सगळेच सुन्न असल्यासारखे वाटतात तिथे...एक मात्र लक्षात आलं तिथे कॅंसर ची कुठलीच जात नाही...टाटाला सगळेच सारखे..
तिथे राहणे हा एक भयंकर अनुभव होता...आईजवळ हॉस्पिटल मध्ये फ़क्त एकच व्यक्ती राहु शकायची त्यामुळे आम्हाला बाहेर कुठेतरी लॉज बघणं आवश्यक होतं..परेल सारख्या ठिकाणी लॉज मिळणं कठीण..शेवटी आमच्या बजेटमधली रहायची जागा गवसली...आईची एक किमो झाल्यावर २ महिन्यानी पुन्हा मुंबईला यायला सांगितलं होतं..नागपुरला अजुन २ किमोथेरेपीच्या सायकल्स घेउन मग पुन्हा मुंबईला जायचं होतं..किमोथेरेपी ने तिच्या अन्ननलिकेभोवती असलेलं लेजन कमी व्हायला हवं होतं..
नागपुरला आल्यावर जरा हायसं वाटलं..हा तिच्यासोबत घालवलेला सुंदर काळ होता..
तिला हे माहित होतं की आता आपले केस जाणार आपण विचित्र दिसणार..पण सुदैवाने असं काही झालं नाहि..तिला त्रास व्हायचा खुप जेवतान्ना..मुग्धा मल नं लोणचं भात खाव वाटतो गं म्हणायची..माझं उत्तर ठरलेलं असत असे.."बस तु थोडि बरि हो आपण मज्जा करु"
तिला तिखट खायला जमायचं नाही म्हणुन आम्हीही तिच्याच सारखं जेवायला सुरुवात केली..तिला आवडेल तेच करायचो आणि खायचो..
मला झोपल्या झोपल्या अशी फ़ोडणी घाल, तसं वरण कर..अश्या सूचना मिळत असत..तेवढ्यात कुणीतरी आमच्या भांडॆवाल्या बाईला आई ला कर्करोग झालाय असे सांगितले आणि तिने काम सोडले..तिच्या हरामखोर पणाची मला प्रचंड चीड आली होती तेव्हा..आईची किमो....सतत दवाखान्याच्या येरझार्‍या, घर सांभाळणे आणि स्वयंपाक..भयंकर परिस्थिती..देवानेच एवढी ताकद दिली सहन करायची..कुठेतरी एक आशा असते माणसाला की आई बरी होईलंच नक्की...हे सगळे डॉ वेडे आहेत...
पुन्हा मुंबईला गेलो..तेव्हा लेजन २ सेमीच कमी झालं होतं..५ सेमी होतं अजुन बाकी..:( डॉ नी रेडिएशन घ्यायला लावलं..मुंबईहुन येण्याची फ़्लाईट कँसल झाली तो दिवस होता लक्ष्मी पुजन..भर दिवाळीत आम्ही (मी, आई, बाबा) मुंबईच्या रस्त्यावर होतो..परिक्षा पहायची ठरवली देवाने की असं होतं..
घरी आल्यावर तिला उगाचच आम्ही रेडिएशन च्या मोठठ्या फ़रनेस मध्ये ढकलले असे मला अजुनही वाटते..ती नाही म्हणत असतांना केवळ ती बरी होईल या आशेने तिने २५ रेडिएशन्स घेतले...काही दिवस खुप छान गेले..तिने तिच्या आवडीचा लोणचं भातंही खाल्ला..तिला वाटलं आपण बरे झालो आणि आम्हालाही..तिच्यासोबर पोटभर जेवणाचा आनंद घेता आला आम्हाला या काळात...मला अजुनही "मी नं आज २ पोळ्या भात खाल्ला मुग्धा किती दिवसांनी" असं म्हणणारी आई अजुनही आठवते...
हळुहळु तिचं खाणं बंद झालं..अन्ननलिका आकुंचन पावली आणि बंद झाली..तिचं अन्नपाणि बंद झालं...तिला विचारलं तर म्हणायची अगं चातुर्मास सुरु आहे मुग्धा..देवाला माझ्याकडुन उपास करवुन घ्यायचा असेल...तिचं वजन झपाट्याने कमी होत गेलं..आता अगदी मुटकुळं झालं होतं शरीराचं
तिला भंडार्‍याला नेलं होतं फ़क्त तिच्या इच्छेखातर तब्येत खुप खराब झाली तिची तिथे..मी मुंबईला होते..तेव्हा..मला बोलवण्यात आलं..
मी दवाखान्यात पोचले तेव्हा माझी आई लहान बाळासारखी झाली होती..निमोनियामुळे श्वास घेता येत नव्हता बोलता येत नव्हतं...श्वासातल्या घरघरीकडे दुर्लक्श करुन तिने माझा चेहरा ओंजळीत धरला...आणि म्हणाली मला नागपुरला चांगल्या दवाखान्यात घेऊन चल..बाबा पुरते हादरुन गेले होते..मी सुध्दा..
आईला लगेच नागपुरला आणलं अँबुलंस मधुन..म्हणुन आजही रस्त्यावर कुठे अँबुलंस दिसली तर अंगावर शहारा येतो..
ऍडमीट केलं तेव्हा खुप वाटत होतं की काहीतरी चांगलं होईल पण नाहि....१ दिवस आईची तब्येत बरी होती..दुसरे दिवशी ढासळता ढासळता रात्री ११.०० वाजता खुप खराब झाली..आय.सी.यु मध्ये मी आणि छकु तिला हार्ट रेट वाढवायला सारखं सांगत होतो..२.३० वाजता तिने धीर सोडला आणि ४.३० वाजता डॉ नी मला बोलावलं..ते म्हणाले..."त्या जातायत आता"..मी स्तब्ध उभी होते तिचा हात हातात घेऊन..त्या वेळी कुणालाही, बाबांना, छकुला फ़ोन करवुन बोलवण्यापेक्षा मला तिच्या पुढच्या प्रवासाची साक्षीदार व्हायचं होतं..तिच्यासोबत रहायचं होतं..हळुहळू तिचा श्वास बंद झाला..एव्हाना छकु आली होती...मी म्हणाले.."गेली आई"....आम्हा दोघिंच्या डोळ्यातले अश्रु ओघळले...बाबा,मी आणि छकु...एका सेकंदात पोरके झालो..
"अंगणात गमले मजला संपले बालपण माझे, खिडकीत एकटा तेव्हा कंदिल तेवत होता" असे काहिसे मला आठवले..आणि आम्ही आईचा पुढचा प्रवास सुकर व्हावा या तडजोडीत लागलो...
आजही कुठला छानसा ड्रेस घातला की डोळे मिचकावणारी आई समोर येते..आणि म्हणते "छान दिसतेय राणू माझी".....
टाटा मेमोरिअल मधे तर जणु काही जत्राच भरली होती..पहिल्या दिवशी आईला डे केअर मध्ये किमोथेरेपी घ्यायला सांगितली...तिला अजिबात सहन न झाल्याने चार दिवसांची लांब किमो सुरु केली..टाटा मेमोरिअल ही एक खुप मोठी संस्था आहे..कुठेतरी सगळेच सुन्न असल्यासारखे वाटतात तिथे...एक मात्र लक्षात आलं तिथे कॅंसर ची कुठलीच जात नाही...टाटाला सगळेच सारखे..

तिथे राहणे हा एक भयंकर अनुभव होता...आईजवळ हॉस्पिटल मध्ये फ़क्त एकच व्यक्ती राहु शकायची त्यामुळे आम्हाला बाहेर कुठेतरी लॉज बघणं आवश्यक होतं..परेल सारख्या ठिकाणी लॉज मिळणं कठीण..शेवटी आमच्या बजेटमधली रहायची जागा गवसली...आईची एक किमो झाल्यावर २ महिन्यानी पुन्हा मुंबईला यायला सांगितलं होतं..नागपुरला अजुन २ किमोथेरेपीच्या सायकल्स घेउन मग पुन्हा मुंबईला जायचं होतं..किमोथेरेपी ने तिच्या अन्ननलिकेभोवती असलेलं लेजन कमी व्हायला हवं होतं..

नागपुरला आल्यावर जरा हायसं वाटलं..हा तिच्यासोबत घालवलेला सुंदर काळ होता..

तिला हे माहित होतं की आता आपले केस जाणार आपण विचित्र दिसणार..पण सुदैवाने असं काही झालं नाहि..तिला त्रास व्हायचा खुप जेवतान्ना..मुग्धा मल नं लोणचं भात खाव वाटतो गं म्हणायची..माझं उत्तर ठरलेलं असत असे.."बस तु थोडि बरि हो आपण मज्जा करु"

तिला तिखट खायला जमायचं नाही म्हणुन आम्हीही तिच्याच सारखं जेवायला सुरुवात केली..तिला आवडेल तेच करायचो आणि खायचो..

मला झोपल्या झोपल्या अशी फ़ोडणी घाल, तसं वरण कर..अश्या सूचना मिळत असत..तेवढ्यात कुणीतरी आमच्या भांडॆवाल्या बाईला आई ला कर्करोग झालाय असे सांगितले आणि तिने काम सोडले..तिच्या हरामखोर पणाची मला प्रचंड चीड आली होती तेव्हा..आईची किमो....सतत दवाखान्याच्या येरझार्‍या, घर सांभाळणे आणि स्वयंपाक..भयंकर परिस्थिती..देवानेच एवढी ताकद दिली सहन करायची..कुठेतरी एक आशा असते माणसाला की आई बरी होईलंच नक्की...हे सगळे डॉ वेडे आहेत...

पुन्हा मुंबईला गेलो..तेव्हा लेजन २ सेमीच कमी झालं होतं..५ सेमी होतं अजुन बाकी..:( डॉ नी रेडिएशन घ्यायला लावलं..मुंबईहुन येण्याची फ़्लाईट कँसल झाली तो दिवस होता लक्ष्मी पुजन..भर दिवाळीत आम्ही (मी, आई, बाबा) मुंबईच्या रस्त्यावर होतो..परिक्षा पहायची ठरवली देवाने की असं होतं..

घरी आल्यावर तिला उगाचच आम्ही रेडिएशन च्या मोठठ्या फ़रनेस मध्ये ढकलले असे मला अजुनही वाटते..ती नाही म्हणत असतांना केवळ ती बरी होईल या आशेने तिने २५ रेडिएशन्स घेतले...काही दिवस खुप छान गेले..तिने तिच्या आवडीचा लोणचं भातंही खाल्ला..तिला वाटलं आपण बरे झालो आणि आम्हालाही..तिच्यासोबर पोटभर जेवणाचा आनंद घेता आला आम्हाला या काळात...मला अजुनही "मी नं आज २ पोळ्या भात खाल्ला मुग्धा किती दिवसांनी" असं म्हणणारी आई अजुनही आठवते...

हळुहळु तिचं खाणं बंद झालं..अन्ननलिका आकुंचन पावली आणि बंद झाली..तिचं अन्नपाणि बंद झालं...तिला विचारलं तर म्हणायची अगं चातुर्मास सुरु आहे मुग्धा..देवाला माझ्याकडुन उपास करवुन घ्यायचा असेल...तिचं वजन झपाट्याने कमी होत गेलं..आता अगदी मुटकुळं झालं होतं शरीराचं

तिला भंडार्‍याला नेलं होतं फ़क्त तिच्या इच्छेखातर तब्येत खुप खराब झाली तिची तिथे..मी मुंबईला होते..तेव्हा..मला बोलवण्यात आलं..

मी दवाखान्यात पोचले तेव्हा माझी आई लहान बाळासारखी झाली होती..निमोनियामुळे श्वास घेता येत नव्हता बोलता येत नव्हतं...श्वासातल्या घरघरीकडे दुर्लक्श करुन तिने माझा चेहरा ओंजळीत धरला...आणि म्हणाली मला नागपुरला चांगल्या दवाखान्यात घेऊन चल..बाबा पुरते हादरुन गेले होते..मी सुध्दा..

आईला लगेच नागपुरला आणलं अँबुलंस मधुन..म्हणुन आजही रस्त्यावर कुठे अँबुलंस दिसली तर अंगावर शहारा येतो..

ऍडमीट केलं तेव्हा खुप वाटत होतं की काहीतरी चांगलं होईल पण नाहि....१ दिवस आईची तब्येत बरी होती..दुसरे दिवशी ढासळता ढासळता रात्री ११.०० वाजता खुप खराब झाली..आय.सी.यु मध्ये मी आणि छकु तिला हार्ट रेट वाढवायला सारखं सांगत होतो..२.३० वाजता तिने धीर सोडला आणि ४.३० वाजता डॉ नी मला बोलावलं..ते म्हणाले..."त्या जातायत आता"..मी स्तब्ध उभी होते तिचा हात हातात घेऊन..त्या वेळी कुणालाही, बाबांना, छकुला फ़ोन करवुन बोलवण्यापेक्षा मला तिच्या पुढच्या प्रवासाची साक्षीदार व्हायचं होतं..तिच्यासोबत रहायचं होतं..हळुहळू तिचा श्वास बंद झाला..एव्हाना छकु आली होती...मी म्हणाले.."गेली आई"....आम्हा दोघिंच्या डोळ्यातले अश्रु ओघळले...बाबा,मी आणि छकु...एका सेकंदात पोरके झालो..

"अंगणात गमले मजला संपले बालपण माझे, खिडकीत एकटा तेव्हा कंदिल तेवत होता" असे काहिसे मला आठवले..आणि आम्ही आईचा पुढचा प्रवास सुकर व्हावा या तडजोडीत लागलो...

आजही कुठला छानसा ड्रेस घातला की डोळे मिचकावणारी आई समोर येते..आणि म्हणते "छान दिसतेय राणू माझी".....

सामना...कर्करोगाशी

लिसा रे ला कँसर झाला आणि कँसर ला ग्लॅमर प्राप्त झालं.. :) आहे ही तो रोग तसा..रोगांचा राजा म्हणु शकतो आपण त्याला..हळुचकन कुठलीही चाहुल नं लागता येतो आणि आपली धांदल उडवतो..
आपल्या देशाच्या कॅंसरच्या इतिहासावर एकदा या निमित्त्याने नजर टाकुया..यावरुन लक्षात येईल की कुणालाही म्हणजे अगदी कुणालाही हा रोग होऊ शकतो..माझ्या माहितीप्रमाणे रामकृष्ण परमहंस, राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज, सिने सॄष्टीतल्या नरगिस दत्त यांसारख्या दिग्गजांना पण या रोगानेच पछाडले होते. माझ्या ओळखिच्या अगदी साळसूद, कुठल्याही प्रकारची वाईट सवय नसलेल्या व्यक्तींनाच या रोगाने ग्रासले होते. लहानपणी दारु पिणार्‍यांना, सिगारेट ओढणार्‍यांनाच कॅंसर होतो अशी माझी ठाम समजुत होती..
१ वर्षापासुन आईला काहीही खाल्लं की तिखट लागत असे..अगदी साधं वरण सुध्दा, तिचं वजन कमी व्हायला लागलं होतं, चिड्चीड वाढली होती...आम्हाला वाटायचं की उपास करते म्हणुन कदाचित वजन कमी होत असावं, आमचे फ़ॅमिली डॉक्ट्र म्हणायचे काही हरकत नाही हो वजन कमी असलं तरी..असंच एके दिवशी जेवता जेवता आईला प्रचंड उलटी झाली डॉ कडे गेले असता त्यांनी ताबडतोब एंडोस्कोपी करायला सांगितली..तो ही फ़ार भयानक प्रकार असतो म्हणाले बाबा..रिपोर्ट आल्यावर कळले की आईला अन्ननलिकेचा कर्करोग झाला आहे..बाबांनी मला सांगितल्यावर माझ्या पायाखालची जमीन खरोखरी सरकली..त्या वाक्प्रचाराचा अर्थ मला तेव्हा अगदी स्पष्ट्पणे कळला...
मी घरात मोठी असल्याने मला धीर ठेवणे अत्यंत आवश्यक होते...तशीच आईजवळ गेले..आई शांतपणे माझ्याकडॆ बघुन मला म्हणाली काय झालंय गं मला? मी हळुचकन सांगितले की अजुन रिपोर्ट आलाच नाहिए गं...बघु काय होतंय ते..एव्हाना तिला ऍडमीट केले होते..सगळ्यांचे उतरलेले चेहरे पाहुन ती अजुनच अस्वस्थ होत होती..शेवटी तिला सांगायचे ठरले आणि सांगितलेही..
ती म्हणाली "अगं तुकडोजी महाराजांना सुध्दा कँसर झाला होता मग माझी काय बिषाद" तिने एवढं ब्रेव्हली घेतलेलं पाहुन मला धीर आला...बाबा आणि छकुही सावरले..पण आमच्यासाठी मात्र आमचं विश्व प्रत्येक दिवसागणिक आमच्यापासुन दूर चाललं होतं...
आत्ता कुठे आमचा आणि तिचा कर्करोगाशी सामना सुरु झाला होता...
तिच्या ट्रीटमेंट साठी मुंबईच्या टाटा मेमोरियल हॉस्पिटलला जायचे ठरले. त्या वर्षी प्रचंड पाऊस होता मुंबईला..लवकर नेलं नाही तर आईलाच काही होऊन बसेल अशी भिती वाटत असे..एकदाचा दिवस आला मुंबईला जायचा..आई, बाबा आणि मी विमानाने जाणार होतो..आम्हा तिघांचीही पहीली वेळ विमानात बसायची..माणुस कसा स्वार्थी असतो नाही?? मी तेव्हाही खिडकीजवळ बसले आईला बसु दिलं नाही..अजुनही मला ही गोष्ट प्रचंड सलते.मी तर अजुन कितीतरीदा विमानात बसली असती पण आई कदाचित कधीच नाही..मी हा विचार तेव्हा केलाच नाही :(
विमान मुंबईला पोहोचले आणि आम्ही माझ्या एका मैत्रिणीकडॆ उतरलो..ठाण्याला..त्या वेळी माझ्या सगळ्या मित्रांची मैत्रिणींची झालेली मदत अगदी अविस्मरणीय आहे...माणुस आधीच रोगाच्या नावानेच इतका भयभीत असतो की त्याला पदोपदी आधाराची गरज असते..नेमकी त्याच वेळेला टॅक्सी ड्रायव्हर पासुन सगळ्यांची झालेली मदत खरंच सुखावुन जाते.
टाटा मेमोरिअलचा पहिला दिवस...
लिसा रे ला कँसर झाला आणि कँसर ला ग्लॅमर प्राप्त झालं.. :) आहे ही तो रोग तसा..रोगांचा राजा म्हणु शकतो आपण त्याला..हळुचकन कुठलीही चाहुल नं लागता येतो आणि आपली धांदल उडवतो..

आपल्या देशाच्या कॅंसरच्या इतिहासावर एकदा या निमित्त्याने नजर टाकुया..यावरुन लक्षात येईल की कुणालाही म्हणजे अगदी कुणालाही हा रोग होऊ शकतो..माझ्या माहितीप्रमाणे रामकृष्ण परमहंस, राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज, सिने सॄष्टीतल्या नरगिस दत्त यांसारख्या दिग्गजांना पण या रोगानेच पछाडले होते. माझ्या ओळखिच्या अगदी साळसूद, कुठल्याही प्रकारची वाईट सवय नसलेल्या व्यक्तींनाच या रोगाने ग्रासले होते. लहानपणी दारु पिणार्‍यांना, सिगारेट ओढणार्‍यांनाच कॅंसर होतो अशी माझी ठाम समजुत होती..

१ वर्षापासुन आईला काहीही खाल्लं की तिखट लागत असे..अगदी साधं वरण सुध्दा, तिचं वजन कमी व्हायला लागलं होतं, चिड्चीड वाढली होती...आम्हाला वाटायचं की उपास करते म्हणुन कदाचित वजन कमी होत असावं, आमचे फ़ॅमिली डॉक्ट्र म्हणायचे काही हरकत नाही हो वजन कमी असलं तरी..असंच एके दिवशी जेवता जेवता आईला प्रचंड उलटी झाली डॉ कडे गेले असता त्यांनी ताबडतोब एंडोस्कोपी करायला सांगितली..तो ही फ़ार भयानक प्रकार असतो म्हणाले बाबा..रिपोर्ट आल्यावर कळले की आईला अन्ननलिकेचा कर्करोग झाला आहे..बाबांनी मला सांगितल्यावर माझ्या पायाखालची जमीन खरोखरी सरकली..त्या वाक्प्रचाराचा अर्थ मला तेव्हा अगदी स्पष्ट्पणे कळला...

मी घरात मोठी असल्याने मला धीर ठेवणे अत्यंत आवश्यक होते...तशीच आईजवळ गेले..आई शांतपणे माझ्याकडॆ बघुन मला म्हणाली काय झालंय गं मला? मी हळुचकन सांगितले की अजुन रिपोर्ट आलाच नाहिए गं...बघु काय होतंय ते..एव्हाना तिला ऍडमीट केले होते..सगळ्यांचे उतरलेले चेहरे पाहुन ती अजुनच अस्वस्थ होत होती..शेवटी तिला सांगायचे ठरले आणि सांगितलेही..

ती म्हणाली "अगं तुकडोजी महाराजांना सुध्दा कँसर झाला होता मग माझी काय बिषाद" तिने एवढं ब्रेव्हली घेतलेलं पाहुन मला धीर आला...बाबा आणि छकुही सावरले..पण आमच्यासाठी मात्र आमचं विश्व प्रत्येक दिवसागणिक आमच्यापासुन दूर चाललं होतं...

आत्ता कुठे आमचा आणि तिचा कर्करोगाशी सामना सुरु झाला होता...

तिच्या ट्रीटमेंट साठी मुंबईच्या टाटा मेमोरियल हॉस्पिटलला जायचे ठरले. त्या वर्षी प्रचंड पाऊस होता मुंबईला..लवकर नेलं नाही तर आईलाच काही होऊन बसेल अशी भिती वाटत असे..एकदाचा दिवस आला मुंबईला जायचा..आई, बाबा आणि मी विमानाने जाणार होतो..आम्हा तिघांचीही पहीली वेळ विमानात बसायची..माणुस कसा स्वार्थी असतो नाही?? मी तेव्हाही खिडकीजवळ बसले आईला बसु दिलं नाही..अजुनही मला ही गोष्ट प्रचंड सलते.मी तर अजुन कितीतरीदा विमानात बसली असती पण आई कदाचित कधीच नाही..मी हा विचार तेव्हा केलाच नाही :(

विमान मुंबईला पोहोचले आणि आम्ही माझ्या एका मैत्रिणीकडॆ उतरलो..ठाण्याला..त्या वेळी माझ्या सगळ्या मित्रांची मैत्रिणींची झालेली मदत अगदी अविस्मरणीय आहे...माणुस आधीच रोगाच्या नावानेच इतका भयभीत असतो की त्याला पदोपदी आधाराची गरज असते..नेमकी त्याच वेळेला टॅक्सी ड्रायव्हर पासुन सगळ्यांची झालेली मदत खरंच सुखावुन जाते.

टाटा मेमोरिअलचा पहिला दिवस...

क्रमश:

Monday, September 14, 2009

भुलाबाई आणि भुलोजी

:)
बरेच दिवस झाले अनुदिनीकडे पाहुन..म्हणतात ना नव्याचे नऊ दिवस तसं काहीसं झालं असावं. लहानपणी नवीन फ़्रॉक, चप्पल, कंपॉस किंवा काहीही घेतलं तरी मला रात्रभर झोपेतही छान वाटत असे.
तसंच काहीसं या अनुदिनीबाबतीत झालं. विषय शोधायला लागले मी आपोआप आणि उतरवत गेले जसं वाटेल तसं..काहीवेळा हातच्या कामाकडे दुर्लक्ष करुन, रविवार असाच वाया नं घालवता सकाळी उठुन अशी काहीशी माझ्याही अनुदिनी ची पाने भरली आणि त्याला योग्य ते प्रतिसादही मिळाले...
एका नववधूची एका नव्या जागेत नव्या वातावरणात होणारी गम्मत..तिला तिच्या भाषेचं, तिच्या लोकांचं वाटणारं कौतुक, सणंवारं, माहेरची सतत येणारी आठवण हे सगळं भरभरुन मला इथे उतरवता आलं..
नुकतीच माहेरी जाऊन आले...माझी बर्‍याच दिवसाची इच्छा पूर्ण झाली...येतांना एकटीच आली कारण श्रीमंत आधीच परतले होते :) मग काय गाडीने जसा जसा वेग घेतला तशी तशी मी अंतर्मुख होऊ लागले..
आम्ही लहानपणी भुलाबाई बसवत असु..अजुनही विदर्भात कोजागिरीला भुलाबाई बसवतात..आणि वेगवेगळे पदार्थ प्रसादाकरिता बनवुन मोहल्ल्यातल्या पोरी गाणी म्हणतात..त्यादिवशी घरातल्या मोठ्या अपत्याला खास नविन ड्रेस दिल्या जातो. त्याला "आसनी" असे म्हणतात..माझ्या डोक्यात सगळी भुलाबाईची गाणी आली..आणि सगळ्यात आवडतं गाणं..
"आला माझ्या माहेरचा वैद्य,
डोक्याला टोपी भरजरी
अंगात सदरा रेशमी
तोंडात वीडा केशराचा
हातात काठी चंदनाची
कसा गं दिसतो राजावानी बाई राजावानी..
...............................................
आला माझ्या सासरचा वैद्य
डोक्याला टोपी फ़ाटकी तुटकी
अंगात सदरा मळलेला
हातात काठी जळकं लाकुड
कसा गं दिसतो भिकार्‍यावानी बाई भिकार्‍यावानी
आणि माझंच मला खुद्कन हसु आलं.
कशी गम्मत असते नाही सासरची आणि माहेरची..??
असंच अजुन एक गाणं...
अककण माती चिक्कन माती...
जातं ते रोवावं
अस्सं जातं सुरेख बाई
रवा पीठी दळावी
अश्शी पिठी सुरेख बाई
करंज्या कराव्या
अश्श्या करंज्या सुरेख बाई तबकी भराव्या
अस्सं तबक सुरेख बाई शेल्याने झाकावं
अस्सा शेला सुरेख बाई पालखीत ठेवावा
अश्शी पालखी सुरेख बाई
माहेरी धाडावी
अस्सं माहेर सुरेख बाई खायला मिळतं
अस्सं सासर द्वाड बाई कोंडुनी मारीतं
पाठवणीच्या वेळी मी खुप रडले होते..शेवटी अगदी नं राहवुन, हे सगळं जणू काही फ़क्त आपल्यामुळेच होतंय असं वाटुन श्रीमंतांनी मला दर दोन महीन्यानी माहेरी धाडायचं प्रॉमिस दिलं होतं ;) "अस्सं सासर द्वाड बाई कोंडुनी मारीतं" हे म्हणतांना मला त्यांचा माझ्या रडण्याने लहानसा झालेला चेहरा आठवला..आणि वाटलं काय जादु असते नाही??एवढ्या एकाच माणसासाठी आपण सगळं सोडुन एवढ्या लांब रहायला तयार होतो..अगदी काही विचार नं करता...
भुलाबाई आणि भुलोजींची जोडी नाही म्हणता म्हणता रंगतेच संसारात..तसंच काहीसं माझं झालं आणि थोड्या फ़ार फ़रकाने तुमचं ही नाही???
सासर किती जरी द्वाड असलं तरी ते आहे म्हणुन माहेराला किंमत आहे..
:)

बरेच दिवस झाले अनुदिनीकडे पाहुन..म्हणतात ना नव्याचे नऊ दिवस तसं काहीसं झालं असावं. लहानपणी नवीन फ़्रॉक, चप्पल, कंपॉस किंवा काहीही घेतलं तरी मला रात्रभर झोपेतही छान वाटत असे. तसंच काहीसं या अनुदिनीबाबतीत झालं. विषय शोधायला लागले मी आपोआप आणि उतरवत गेले जसं वाटेल तसं..काहीवेळा हातच्या कामाकडे दुर्लक्ष करुन, रविवार असाच वाया नं घालवता सकाळी उठुन अशी काहीशी माझ्याही अनुदिनी ची पाने भरली आणि त्याला योग्य ते प्रतिसादही मिळाले...

एका नववधूची एका नव्या जागेत नव्या वातावरणात होणारी गम्मत..तिला तिच्या भाषेचं, तिच्या लोकांचं वाटणारं कौतुक, सणंवारं, माहेरची सतत येणारी आठवण हे सगळं भरभरुन मला इथे उतरवता आलं..

नुकतीच माहेरी जाऊन आले...माझी बर्‍याच दिवसाची इच्छा पूर्ण झाली...येतांना एकटीच आली कारण श्रीमंत आधीच परतले होते :) मग काय गाडीने जसा जसा वेग घेतला तशी तशी मी अंतर्मुख होऊ लागले..

आम्ही लहानपणी भुलाबाई बसवत असु..अजुनही विदर्भात कोजागिरीला भुलाबाई बसवतात..आणि वेगवेगळे पदार्थ प्रसादाकरिता बनवुन मोहल्ल्यातल्या पोरी गाणी म्हणतात..त्यादिवशी घरातल्या मोठ्या अपत्याला खास नविन ड्रेस दिल्या जातो. त्याला "आसनी" असे म्हणतात..माझ्या डोक्यात सगळी भुलाबाईची गाणी आली..आणि सगळ्यात आवडतं गाणं..

"आला माझ्या माहेरचा वैद्य,

डोक्याला टोपी भरजरी

अंगात सदरा रेशमी

तोंडात वीडा केशराचा

हातात काठी चंदनाची

कसा गं दिसतो राजावानी बाई राजावानी..

...............................................

आला माझ्या सासरचा वैद्य

डोक्याला टोपी फ़ाटकी तुटकी

अंगात सदरा मळलेला

हातात काठी जळकं लाकुड

कसा गं दिसतो भिकार्‍यावानी बाई भिकार्‍यावानी

आणि माझंच मला खुद्कन हसु आलं.

कशी गम्मत असते नाही सासरची आणि माहेरची..??

असंच अजुन एक गाणं...

अककण माती चिक्कन माती...

जातं ते रोवावं

अस्सं जातं सुरेख बाई

रवा पीठी दळावी

अश्शी पिठी सुरेख बाई

करंज्या कराव्या

अश्श्या करंज्या सुरेख बाई तबकी भराव्या

अस्सं तबक सुरेख बाई शेल्याने झाकावं

अस्सा शेला सुरेख बाई पालखीत ठेवावा

अश्शी पालखी सुरेख बाई

माहेरी धाडावी

अस्सं माहेर सुरेख बाई खायला मिळतं

अस्सं सासर द्वाड बाई कोंडुनी मारीतं

पाठवणीच्या वेळी मी खुप रडले होते..शेवटी अगदी नं राहवुन, हे सगळं जणू काही फ़क्त आपल्यामुळेच होतंय असं वाटुन श्रीमंतांनी मला दर दोन महीन्यानी माहेरी धाडायचं प्रॉमिस दिलं होतं ;) "अस्सं सासर द्वाड बाई कोंडुनी मारीतं" हे म्हणतांना मला त्यांचा माझ्या रडण्याने लहानसा झालेला चेहरा आठवला..आणि वाटलं काय जादु असते नाही??एवढ्या एकाच माणसासाठी आपण सगळं सोडुन एवढ्या लांब रहायला तयार होतो..अगदी काही विचार नं करता...

भुलाबाई आणि भुलोजींची जोडी नाही म्हणता म्हणता रंगतेच संसारात..तसंच काहीसं माझं झालं आणि थोड्या फ़ार फ़रकाने तुमचं ही नाही???

सासर किती जरी द्वाड असलं तरी ते आहे म्हणुन माहेराला किंमत आहे..

-सासरी रुळलेली मुग्धा ;)

Thursday, September 3, 2009

रॅंडम थॉट्स...

कित्येक दिवसांपासुन मी काही लिहिलेलंच नाहीए. कितीदा माझ्या डोक्यात विषय आले..अगदी पॅराग्राफ चे पॅराग्राफ तयार झाले पण टायपता मात्र आले नाही...
  • अनेक घडामोडी झाल्या काही अपेक्षित काही अनपेक्षित..आजकाल काहीही झालं ना की माझ्या मनात एक विचित्र प्रकारची भिती भरते..आता उद्यापासुन श्राध्द पक्षाचे दिवस सुरु होणार...आई म्हणायची हे दिवस चांगले नसतात. Science च्या दृष्टीने पण पावसाळयात पाण्यात होणारे बदल, हवामानात होणारे बदल यांमुळे थोडं सर्दी पडसं ताप हे सगळं येणारंच त्यामुळे मलाही आजकाल हे खरं वाटू लागलंय.

  • बाबांची ५ दिवसापासुन तब्येत बरी नाही. नेहमी हसता खेळता माणुस असा तापाने हैराण असला की खरंच वाईट वाटतं..माझं लक्षंच नाहिए कशात परवापासुन...त्यांची तब्येत बरी नाहिए आणि मी इथुन काहीच करु शकत नाही हे फ़ीलींग खुप बेकार आहे..इथुन डायरेक्ट फ़्लाईट का नाही नागपुरसाठी हा प्रश्न मला नेहमीच पडतो. :(

  • आज बाप्पा जाणार गावाला. इतके दिवस स्वाईन फ़्लु च्या भितीत घालवल्यावर बाप्पाचे आगमन खरंच खुप आनंददायी होते."थांबा हो अजुन थोडे दिवस" असं म्हणावं वाटतंय बाप्पाला. ६ व्या दिवशी मोदक केले,छान झाले असं पब्लिक म्हणाली. मी स्वतःची पाठ थोपटुन घेतली. मोदक करणं माझ्या रक्तातंच आहे अशी बढाईही मारली :)

  • कालपासुनचा आर्मी, एअर फ़ोर्स चा शोध आज मुख्यमंत्री राजशेखर रेड्डीं आणि त्यांच्या इतर सहप्रवाश्यांच्या सापडलेल्या शवांमुळे संपुष्टात आला. अश्या चांगल्या माणसाला आलेले दुर्दैवी मरण पाहुन मला खुप वाईट वाटले :(

  • वजनाचा काटा काही केल्या ६९ च्या खाली उतरतंच नाहिए काय माहित काय झालंय त्याला? सगळं डाएट नीट करते तरीही कसला प्रोब्लेम आहे कळत नाही...जाऊ दे तो काही खुप महत्वाचा विषय नाही.

  • सुनामीग्रस्त लोकवस्तीत जाऊन आले..एक मोठ्ठा लेख होवु शकतो त्यावर खरंतर..भयंकर अवस्था आहे त्यांची :(

  • मागच्या हफ़्त्यात माझी मैत्रिण येऊन गेली..मला खुप छान वाटलं. मैत्रिणीची जागा कुणीच घेऊ शकत नाही खरं पाहिलं तर. तिच्याशी गप्पा मारतांना रोज मी खरंच काहीतरी मिस करतेय असं वाटल्याशिवाय राहिलं नाही..तिलाही मुंबईला परतल्यावर मलेरिया झाला :(
आत्तासाठी एवढं पुरे...

- खिन्न :( मुग्धा :)
कित्येक दिवसांपासुन मी काही लिहिलेलंच नाहीए. कितीदा माझ्या डोक्यात विषय आले..अगदी पैराग्राफ चे पैराग्राफ तयार झाले पण टायपता मात्र आले नाही...